هنر حصیربافی چیست؟

هنر حصیر بافی در واقع پیچاندن و بافتن رشته های گیاهی به یکدیگر می باشد .این بافته ها ممکن است ساده و یا طرح دار باشد و به کمک دست یا پا انجام شود.

از حصیربافی چه تولید می شود؟

از حصیر بافی محصولات بسیار متنوعی تولید می شود که از جمله ی آن ها می توان سبد ، زنبیل ، کلاه ، فرش و زیرانداز ، پرده های حصیری و بسیاری از ظرف های مختلف اشاره کرد.

حصیربافی در کجای ایران تولید می شود؟

حصیربافی در مناطق جنوبی و شمالی ایران به دلیل اینکه مواد اولیه ی آن ها به راحتی قابل دسترس هستند تولید می شود و تولید این محصول و هنر دست در این مناطق بسیار رواج دارد .

یکی از علت هایی که در این مناطق حصیر بافی رواج دارد ارزان بودن مواد اولیه و در دسترس بودن مواد اولیه ی آن می باشد . امروز بخشی از این محصولات به عنوان اشیای کاربردی و تزئینی در زندگی شهری مورد استفاده قرار می گیرد.

بافته های چوبی به صورت تخت و با حجم دیده می شوند. ایجاد نقش و تنوع آن وابسته به رشته ها و چگونگی از زیر و رو گذراندن آن هاست، رنگ محصولات حصیربافی بستگی به رنگ طبیعی مواد اولیه ی آن ها دارد اگر چه در مواردی برخی از رشته ها را رنگ آمیزی کرده و به کار می برند.

انواع مختلف حصیربافی

با توجه به ماده ی اولیه ای که برای بافت استفاده می کنند و روش بافت می توان حصیربافی را به دسته های زیر تقسیم کرد:

• حصیربافی
• بامبو بافی
• مرواربافی
• کپوبافی

در حصیربافی از برگ چه درختانی استفاده می کنند؟

اولین و مهمترین چیزی که در حصیر بافی نیاز است همان برگ درختان و رشته های گیاهی است .در حصیر بافی از برگ درخت های زیر استفاده می شود که اتفاقا به وفور در شهرهای شمالی و برخی دیگر در شهرهای جنوبی دیده می شود.

برگ درختانی مانند:

•  نخل
•  برگ و ساقه ی انواع نی
•  ترکه و شاخه های نازک درختانی مانند بید
•  ساقه ی گندم
•  برنج و امثال آن

مهمترین ابزارهای حصیر بافی

از مهم ترین ابزار و وسایل حصیربافی؛ قیچی، انواع چاقو، درفش، سوزن و ظرف آب (برای خیساندن رشته ها) می باشد.
کاربرد برخی از این ابزار مورد استفاده عبارتند از:

قیچی

قیچی در حصیربافی لبه های باریکی که دارد که برای بریدن چوب ها از آن استفاده میشود.

درفش

برای زمانی که می خواهید ترکه های اضافی را در بافت قرار دهید به کار می رود. درفش تیز ترکه ها را می شکند اما شما می توانید از آن برای ایجاد کردن سوراخ در تخته های سه لایی استفاده کنید.

چاقو

در حصیر بافی از چاقو برای بریدن الیاف و برگ های بسیار ضخیم استفاده می کنند.

خط کش متری و نواری

خط کش و متر برای اندازه گیری دقیق کار استفاده می شود.

چسب

برای چسباندن قسمت های اضافی چوب در کار و محکم کردن آن ها استفاده می شود.

گاز یا چراغ الکلی

برای سوزاندن پُرزهای اضافیه کار از چراغ الکلی استفاده می کنند .برخی از ساقه ها و الیاف گیاهان پرزهای زیادی دارند که اگر سوزانده نشوند یک سر آن را بگیرید تا انتها می رود و الیاف آسیب می بیند.

مقوا

زمانی که می خواهید وسیله ای با ته چهارگوش ببافید طراح را روی مقوا بکشید و سپس ترکه ها را روی طرح قرار دهید.

درفش با نوک پهن

برای زمانی که می خواهید بافت را اگر لازم است باز کنید.

روش های بافت در حصیربافی

اصل کار حصیر بافی تنیدن الیاف گیاهان به یکدیگر است در واقع رشته ها ، برگ ها و ساقه ها را به روش هایی در هم دیگر می بافند.

تار و پود تشکیل دهنده ی آثار بافتنی همان رشته هایی هستند که هنگام بافت انعطاف پذیر بوده و به راحتی بافته می شوند.
به طور کلی حصیربافی به دو روش بافته می شود:

1.مشبک : در این روش رشته ها و یا ساقه ی گیاهان به صورت هندسی و منظم در هم بافته می شوند مثل انواع حصیر و بامبو

2. پیچشی : در روش پیچشی یا مارپیچ، ابتدا رشته های گیاهی به شکل طناب یا نوار بافته شده و سپس آن ها را به صورت مارپیچ کنار یکدیگر پیچیده و به هم متصل می کنند تا شی ء نهایی حاصل شود.

کاربرد حصیر

حصیر از زمان های بسیار قدیم بوده و همچنان هم هست و کاربردهای آن بسیار زیاد است و علاوه بر کاربردی بودن آن بسیار زیبا هم می باشد .در گذشته های بسیار دور بسیاری از خانواده ها در قسمت هایی از خانه حصیر پهن می کردند .

از کاربردهای دیگر حصیر در عصر حاضر می توان موارد زیر را نام برد:

• حصیر بافی برای درست کردن کلاه های ساحلی
• درست کردن سبدهای نان با حصیر بافی
• درست کردن انواع کیف و زنبیل با حصیر
• درست کردن انواع زیراندازها با حصیر
• درست کردن انواع کلاهک های آباژور و لوسترهای حصیری
• درست کردن انواع گلدان های حصیری که امروزه بسیار مد شده اند.

روش نگهداری و شست و شوی حصیر چگونه است ؟

حصیرها از ساقه ها و برق انواع گیاهان درست می شوند و به راحتی با آتش آسیب می بینند پس باید در محیط هایی که امکان اشتعال وجود دارد ، استفاده نشود.

اشیای نوک تیز و برنده نباید به آن ها برخورد کنند زیرا به راحتی پاره می شوند ، مخصوصا حصیربافی های مشبک بسیار حساس تر هستند.

تفاوت های حصیر بافی در مناطق مختلف

همانطور که گفتیم یکی از مواد اولیه ی مهم در ساخت حصیرها و حصیربافی الیاف گیاهان می باشد .یکی از تفاوت های اصلی حصیرها در شهرهای مختلف ، الیاف و برگ های گیاهان استفاده شده در آن هاست .برای نمونه در استان های شمالی به این دلیل که کاشت برنج و گندم وجود دارد ، حصیربافی ها با ساقه های برنج و گندم انجام میشوند.

اما در مناطق جنوبی به این دلیل که درخت های نخل خرما به وفور وجود دارد از برگ درخت خرما برای حصیربافی استفاده می کنند.

از سوی دیگر نوع کاربری لوازم تولیدی بسته به نیاز اهالی آن منطقه از نظر شکل و اندازه تفاوت دارند. در استان اصفهان، حصیربافی در مناطق بیابانی و خشک مانند خور و بیابانک و نایین انجام می شود و مواد خام مورد استفاده الیاف نخل خرما است ولی در شهرستان نجف آباد برای بافت سبدهای حصیری از ترکه های نرم درختان یک ساله یا دو ساله استفاده می شود، سبدهای ساخته شده در نجف آباد، لوده نام دارد و کاربرد آن ها در حمل محصولات باغی و میوه است. در قصرشیرین برای حصیربافی از شاخه های جوان پاجوش درخت خرما استفاده می شود که به آن «فَسیل» گفته می شود .

 نکته مهم در نگهداری محصولات حصیری

محصولات حصیری زیبایی طبیعی منحصر به فردی را به محیط خانه شما هدیه می کنند. از این رو بهتر است برای استفاده بهتر و طولانی مدت از این محصولات نکات زیر را در نظر داشته باشید:

• محصولات حصیری را به مدت طولانی زیر نور خورشید و آفتاب قرار ندهید .قرار گرفتم حصیر به مدت طولانی زیر نور خورشید و آفتاب باعث خشک شدن حصیر و در نهایت شکنندگی و پوسیدگی آن می شود.
• محصولات حصیری نباید در معرض رطوبت باشند زیرا به راحتی تغییر رنگ می دهند و لکه های تیره روی آن ایجاد می شود و یا باعث میشود سبد باد کند و کلا آسیب ببیند.
• اگر می خواهید از سبدها برای سرو شیرینی ها و نون های چرب استفاده کنید بهتر است از یک پارچه استفاده کنید تا چربی ها به سبد نفوذ نکند.
• برای تمیز کردن سبدها بهتر است از دستمال مرطوب استفاده کنید و آن را مستقیم زیر آب نگیرید.
• هنگام شستشو با آب ضروری است از آب خنک و بدون مواد شوینده استفاده کرده، سریعا آب آن گرفته و طوری قرار داده شود که خشک شدن آن طولانی نگردد. در ضمن توصیه می گردد که از شستشوی مکرر سبد خودداری شود.